و سالكين راه حقيقت به راهنمايى او مراحل سلوك را سير مىكنند . و بايد متوجه شد كه چون كسى مانند زر خالص از مهلكات صفات و اخلاق باطنى تخليه نگرديده ، و قلب او از تمام كدورات و تيرگيهاى داخلى پاك و تزكيه نشده است هرگز نتواند راهنماى راهروان باشد ، و چنين شخصى ممكن نيست كه طرف انس و رفاقت بندگان مقرب قرار بگيرد . نوريان مر نوريان را طالبند ، ناريان مر ناريان را جاذبند و ضمنا معلوم شد كه اگر كسى در مورد ابتلا صابر و متحمل نباشد ، در موارد نعمت و رحمت نيز شاكر و سپاسگزار نيست ، و همچنين به عكس : زيرا گفته شد كه سالك از دو جهت بر خلاف مسير طبيعى ( شخصى و عمومى ) حركت مىكند ، و از اين دو جهت با جريانهاى مخالف و ناگوار و با پيش آمدهاى نامطلوبى مواجه مىشود ، پس ابتلاءات و ناگواريها براى سالك قهرى است ، و بلكه نعمت و بلاء و رحمت و نقمت و گشايش و گرفتارى با همديگرند ، آرى هر قدمى كه انسان براى مطلوب مادى يا معنوى برداشته و پيش مىبرد : قهرا توأم با زحمت و ملازم با تحمل شدائد و رفع موانع و اعراض از مراحل گذشته است ، پس كسى كه راهى براى درك نعمتى و يا وصول به مطلوبى انتخاب مىكند : خواه و ناخواه موانع و زحمات و شدائد را در مسير آن راه تصور كرده ، و تحمل آنها را قبول مىكند ، اينست كه انتخاب مطلوب و علاقه و گرايش به كمال مستلزم تن دادن و راضى شدن به شدائد و ناراحتىهاى تحصيل و كوشش در آن راه است . و كسى كه طاقت تحمل نداشته و حاضر به ناراحتى كوش نيست : در حقيقت علاقه و تمايل به مطلوبى هم ندارد . مىگويند : و من طلب العلى سهر الليالى . و اگر انسان از راه محبت سير مىكند ، باز وصال و فراق و حلاوت و الم و درد و درمان و مهر و قهر توأم هستند ، و همه از اوست پس تكميل ايمان و وصول به مراحل ايقان متوقف به صبر و استقامت و تحمل شدائد راه است ، و اگر اين تحمل نباشد هرگز تحقق ايمان متصور نيست . و گاهى ابتلاءاتى ناگهانى متوجه بندگان خدا مىشود كه : نظر به تنبه و توجه دادن آنان يا جبران خطا و عصيان خواهد بود ، و از اين رقم است آنچه از وهب نقل شد كه : بلا براى مؤمن مانند زانو بند اشتر است . يعنى انسان را از آزادى مطلق و هوسرانى و سر كشى باز مىدارد .